Η εξάρτηση, από ουσίες ή συμπεριφορές, αποτελεί ένα πρόβλημα υγείας σωματικής και ψυχικής ,που επηρεάζει έντονα όχι μόνο τον εξαρτημένο, αλλά ολόκληρο το οικογενειακό σύστημα [1]. Η οικογένεια, συχνά καταβεβλημένη και γεμάτη τραύματα, καλείται να λειτουργήσει με ρόλο καθοριστικό στη διαδικασία κινητοποίησης του εξαρτημένου ατόμου για ένταξη σε πρόγραμμα απεξάρτησης.
1. Αναζήτηση Βοήθειας για την Ίδια την Οικογένεια
Πριν ακολουθηθεί οποιαδήποτε παρέμβαση προς το εξαρτημένο μέλος, η οικογένεια χρειάζεται να αναζητήσει συμβουλευτική υποστήριξη από εξειδικευμένο Σύμβουλο στις εξαρτήσεις [2]. Στην οικογένεια κάποιες φορές, αναπτύσσονται μοτίβα που συχνά ‘’υποστηρίζουν’’ την εξάρτηση.(π.χ. συν-εξάρτηση, συγκάλυψη) .Η οικογένεια μπαίνει στην διαδικασία της ψυχο-εκπαίδευσης, με στόχο να αποκτήσει τα κατάλληλα εργαλεία. Χρειάζεται να γνωρίζουν τον τρόπο που λειτουργεί η εξάρτηση στον εγκέφαλο και πως επιδρά στην συμπεριφορά του εξαρτημένου ατόμου.
Μέσω των συνεδριών είτε ατομικών είτε ομαδικών, τα μέλη της οικογένειας αποκτούν την δυνατότητα να επεξεργαστούν τα δικά τους συναισθήματα και να ανακτήσουν την προσωπική τους ισορροπία.
Εκπαιδεύονται σε δεξιότητες λεκτικής κυρίως επικοινωνίας, ώστε να είναι λειτουργική η υποστήριξη και για την οικογένεια και για τον εξαρτημένο. Τρόποι επικοινωνίας οι οποίοι έχουν αποτέλεσμα και απουσιάζει η επίκριση (π.χ. χρήση “εγώ” αντί για “εσύ” δηλώσεις) [4].
2. Θέσπιση και Εφαρμογή Ξεκάθαρων Ορίων
Ένας πραγματικά ισχυρός παράγοντας για την κινητοποίηση ενός μέλους οικογένειας για απεξάρτηση, είναι η αλλαγή στην οικογενειακή δυναμική. Θέτοντας όρια με σταθερότητα, δημιουργείται σημαντικό ποσοστό επιτυχίας[5].Με ποιούς τρόπους επιτυγχάνεται
- Οποιαδήποτε οικονομική βοήθεια πρέπει να σταματήσει. Τα χρήματα στα χέρια του εξαρτημένου, έμμεσα ή άμεσα, είναι η ευκαιρία για να βρεθεί στον κόσμο της εξάρτησής του (το λεγόμενο “enabling”) [6]
- Ο εξαρτημένος χρειάζεται να έρθει αντιμέτωπος με τις συνέπειες που, λογικά, προκαλεί η εξάρτησή του(π.χ. απώλεια εργασίας, νομικές συνέπειες) και με την οικογένειά του να απέχει συνειδητά από τον ρόλο του ‘’σωτήρα’’ ή του ‘’πυροσβέστη’’. Με λίγα λόγια να αναλάβει την ευθύνη των συνεπειών της εξάρτησης
- Χρειάζονται προσυμφωνημένα και ευέλικτα όρια στο σπίτι. Πρέπει να είναι ξεκάθαρο ότι η χρήση ουσιών ή αλκοόλ ή ενασχόληση με τυχερά παιχνίδια μέσα στο σπίτι είναι μη αποδεκτά .Τα όρια αυτά έχουν σαν πρωταρχικό στόχο, την προστασία του εξαρτημένου, τη δημιουργία ενός σταθερού πλαισίου και φυσικά την ενίσχυση της αγάπης προς το πρόσωπό του.
Ο δρόμος της απεξάρτησης δεν είναι εύκολος ούτε για τον εξαρτημένο ,ούτε και για την οικογένειά του. Θα προκύψουν, ενδεχομένως διαφωνίες, υποτροπές, εντάσεις, δυσκολίες επικοινωνίας , ακόμα και θέματα υγείας.
Γι αυτό κι ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα Απεξάρτησης περιλαμβάνει και οικογενειακή θεραπεία. Στόχος είναι, να δημιουργηθεί ένα ασφαλές και υγιές υποστηρικτικό σύστημα, όπου θα μπορέσει να λειτουργήσει ομαλά η οικογένεια επαναπροσδιορίζοντας τις μεταξύ τους σχέσεις.
