Εισαγωγή
Η απεξάρτηση από οποιαδήποτε εξαρτητική συμπεριφορά – είτε πρόκειται για ουσίες, είτε για συμπεριφορικούς εθισμούς όπως ο τζόγος ή το διαδίκτυο – αποτελεί μια βαθιά προσωπική και παράλληλα κοινωνική διαδικασία. Ανάμεσα στις βασικές επιλογές που έχει ένα άτομο όταν ξεκινά αυτό το ταξίδι είναι οι προσωπικές συνεδρίες με ειδικό ψυχικής υγείας και η ένταξη σε ανοικτές ομάδες απεξάρτησης. Πολλοί αναρωτιούνται: ποιο από τα δύο είναι πιο αποτελεσματικό; Χρειάζεται να επιλέξω; Ή μπορούν να συνδυαστούν;
Προσωπικές συνεδρίες: Εστιασμένη δουλειά και ατομική υποστήριξη
Οι προσωπικές συνεδρίες αποτελούν μια ασφαλή και εξατομικευμένη μορφή θεραπευτικής υποστήριξης. Ο θεραπευόμενος μπορεί να εμβαθύνει στις προσωπικές του αιτίες του εθισμού, να επεξεργαστεί ψυχικά τραύματα και να αναπτύξει στρατηγικές διαχείρισης.
Η θεραπευτική σχέση προσφέρει σταθερότητα, ενσυναίσθηση και ένα «χώρο» εσωτερικής διερεύνησης. Πολλοί εθισμένοι αναφέρουν ότι μέσα από τις προσωπικές συνεδρίες έμαθαν να κατανοούν τους μηχανισμούς του εθισμού και να επεξεργάζονται συναισθήματα ντροπής, ενοχής ή ματαίωσης (Khantzian, 2014).
Επιπλέον, οι ατομικές συνεδρίες προσφέρουν διακριτικότητα, ιδανική για ανθρώπους που δυσκολεύονται με την έκθεση ή φοβούνται τον κοινωνικό στιγματισμό.
Ομάδες απεξάρτησης: Σχέση, κοινότητα και ταύτιση
Οι ανοικτές ομάδες απεξάρτησης έχουν άλλο ρόλο και προσφέρουν οφέλη που δεν μπορούν να αναπαραχθούν ακριβώς σε ατομικό πλαίσιο. Η ταύτιση με άλλους ανθρώπους που περνούν παρόμοια πορεία ενδυναμώνει, μειώνει την αίσθηση απομόνωσης και βοηθά το άτομο να επανενταχθεί κοινωνικά.
Οι ανοικτές ομάδες λειτουργούν χωρίς «κλείσιμο» ή χρονική δέσμευση. Ο κάθε συμμετέχων μπορεί να ενταχθεί ανά πάσα στιγμή. Ένα τέτοιο σχήμα προσφέρει ευελιξία, αλλά και έναν δυναμικό πυρήνα υποστήριξης. Ουσιαστικά, το άτομο βιώνει την εμπειρία του «ανήκειν» – κάτι ιδιαίτερα σημαντικό όταν έχει χαθεί η κοινωνική σύνδεση.
Τα μέλη της ομάδας μπορούν να προσφέρουν μεταξύ τους παραδείγματα αλλαγής, ρεαλιστικές προσδοκίες και ενίσχυση της ελπίδας. Οι αφηγήσεις των άλλων λειτουργούν ως καθρέφτης, και συχνά βοηθούν το άτομο να αναγνωρίσει δικές του δυσκολίες.
Ο μύθος του «ή το ένα ή το άλλο»
Ένας συχνός μύθος είναι πως το άτομο πρέπει να διαλέξει είτε προσωπική θεραπεία είτε ομάδα. Όμως στην πραγματικότητα, οι δύο δρόμοι όχι μόνο δεν αλληλοαποκλείονται, αλλά μπορούν να ενισχύσουν ο ένας τον άλλο. Ο συνδυασμός τους αποδεικνύεται ιδιαίτερα αποτελεσματικός, καθώς καλύπτει τόσο τις προσωπικές ψυχολογικές ανάγκες όσο και τις κοινωνικές (Weiss et al., 2005).
Η προσωπική συνεδρία μπορεί να λειτουργήσει ως «θεραπευτικό εργαστήριο» όπου επεξεργάζονται τα εσωτερικά βιώματα, ενώ η ομάδα ως «κοινωνικό πεδίο εφαρμογής» όπου οι δεξιότητες επικοινωνίας, ο αυτοέλεγχος και η αυθεντική σχέση εφαρμόζονται και επανεκπαιδεύονται.
Πλεονεκτήματα του συνδυαστικού μοντέλου
Ο συνδυασμός προσωπικής και ομαδικής θεραπείας προσφέρει τα εξής πλεονεκτήματα:
- Βαθύτερη ψυχολογική επεξεργασία μέσω της ατομικής συνεδρίας.
- Ενίσχυση της συνέπειας μέσω της ομάδας (π.χ. παρακολούθηση, δέσμευση στόχων).
- Κοινωνική ενδυνάμωση και αναγνώριση κοινών προκλήσεων.
- Επανένταξη και αποστιγματισμός μέσα από την ομαδική ταύτιση.
- Πρόληψη της υποτροπής μέσω υποστήριξης από συνοδοιπόρους.
Σε πολλές περιπτώσεις, το άτομο μπορεί να βιώνει αρχικά έντονη ντροπή ή φόβο έκθεσης, επομένως είναι χρήσιμο να ξεκινήσει με ατομική θεραπεία και, καθώς ενδυναμώνεται, να ενταχθεί σε ομάδα.
Πότε να προτιμήσεις την ομάδα – πότε την ατομική θεραπεία
Αν και ο συνδυασμός θεωρείται ιδανικός, υπάρχουν περιπτώσεις όπου κάποιο από τα δύο μπορεί να είναι προτιμότερο:
Προσωπικές συνεδρίες ενδείκνυνται:
- Όταν το άτομο βιώνει σοβαρό τραύμα ή έχει διαγνωσμένη ψυχική διαταραχή.
- Όταν υπάρχει έντονος φόβος κοινωνικής έκθεσης.
- Όταν χρειάζεται ειδική ψυχοθεραπευτική προσέγγιση (π.χ. γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία για ΙΔΨ).
Ομάδα απεξάρτησης ενδείκνυται:
- Όταν υπάρχει κοινωνική απομόνωση ή ανάγκη για επαφή.
- Όταν το άτομο χρειάζεται συνεχή υπενθύμιση στόχων και ενίσχυση παρακίνησης.
- Όταν υπάρχει ήδη θεραπευτική υποστήριξη και χρειάζεται ομαδική δικτύωση.
Πώς να επιλέξεις: ο ρόλος του θεραπευτή
Η καθοδήγηση από έναν έμπειρο θεραπευτή μπορεί να βοηθήσει το άτομο να επιλέξει τη σωστή ακολουθία ή τον συνδυασμό θεραπευτικών εργαλείων. Δεν είναι απαραίτητο να επιλέξει κανείς για πάντα – μπορεί να ξεκινήσει με έναν δρόμο και να συμπληρώσει αργότερα τον άλλον, ανάλογα με τις ανάγκες και την πρόοδο.
